Όλο μιλάμε για επιβίωση, πως θα βρούμε τροφή, πως θα φτιάξουμε κατάλυμα κτλ κτλ κτλ, ελάχιστες φορές όμως έχουμε μιλήσει για το ρημάδι το μυαλό μας, το οποίο βάλετε από παντού. Η παραπληροφόρηση, υπέρ πληροφόρηση, προπαγάνδα, πάνε “σύννεφο” και ελάχιστοι μπορούν να αμυνθούν απέναντι σε αυτά τα όπλα, τα οποία κατ’ εμέ, είναι πολύ πιο δυνατά και θανατηφόρα από τα κανονικά. Για την παραπληροφόρηση, έχουμε ψιλό αναφέρει και λίγο πολύ, ξέρουμε τι είναι… για την προπαγάνδα όμως, όχι και νομίζω πως είναι η πιο δύσκολη περίπτωση.

Από την Βικιπαίδεια:

Τι είναι;
Προπαγάνδα είναι η παρουσίαση ενός μηνύματος με έναν συγκεκριμένο τρόπο ώστε να εξυπηρετήσει συγκεκριμένους σκοπούς. Ετυμολογικά, προπαγάνδα σημαίνει «διάδοση μίας φιλοσοφίας ή άποψης». Ιστορικά, ο όρος χρησιμοποιείται ως επί το πλείστον εντός πολιτικού συγκειμένου και ιδιαίτερα αναφορικά με συγκεκριμένες κινήσεις που προωθούνται από κυβερνήσεις ή πολιτικές ομάδες. Το modus operandi της προπαγάνδας είναι παρόμοιο με αυτό της διαφήμισης. Για την ακρίβεια, η διαφήμιση μπορεί και να οριστεί ως προπαγάνδα υπέρ κάποιου συγκεκριμένου προϊόντος.

Σκοπός της προπαγάνδας:
Σκοπός της προπαγάνδας είναι να αλλάξει δραστικά τις απόψεις των άλλων αντί απλώς να μεταδώσει γεγονότα. Για παράδειγμα, η προπαγάνδα μπορεί να επιστρατευτεί προκειμένου να προϊδεάσει θετικά ή αρνητικά σε σχέση με κάποια ιδεολογική θέση, αντί να παρουσιάσει την ίδια την θέση. Η προπαγάνδα διαφοροποιείται από την «κανονική» επικοινωνία, επειδή επιδιώκει να διαμορφώσει απόψεις με έμμεσες και συχνά δόλιες μεθόδους. Για παράδειγμα, η προπαγάνδα συχνά μεταδίδεται με τέτοιον τρόπο ώστε να προκαλεί ισχυρά συναισθήματα και αυτό το κάνει κυρίως με το να υπονοεί παράλογες (μη ενορατικές) σχέσεις μεταξύ ιδεών.

Η επίκληση στο συναίσθημα είναι ίσως η πιο απροκάλυπτη μέθοδος προπαγάνδας, αφού υπάρχουν πολλές άλλες μέθοδοι, λιγότερο φανερές και μάλιστα δόλιες. Για παράδειγμα, η προπαγάνδα μπορεί να διαδίδεται έμμεσα. Μπορεί να μεταδίδεται ως εύλογη προκατάληψη εντός μιας φαινομενικά ισορροπημένης και δίκαιης δημόσιας συζήτησης ή επιχειρηματολογίας. Αυτό μπορεί να επιτευχθεί ακόμη καλύτερα σε συνδυασμό με την μέθοδο μετάδοσης ειδήσεων των μέσων μαζικής επικοινωνίας.

Ιδού ένα υποθετικό παράδειγμα όπου υποτίθεται ότι αντιπαρατίθενται αντίθετες απόψεις: το γεράκι λέει: «Πρέπει να παραμείνουμε στην πορεία μας»· και το περιστέρι απαντά: «Ο πόλεμος απέβη καταστροφικός και απέτυχε». Τότε το γεράκι αποκρίνεται: «Στον πόλεμο τα πράγματα σπάνια πηγαίνουν ομαλά, και δεν πρέπει να επιτρέπουμε σε ένα κώλυμα να μειώνει την αποφασιστικότητά μας». Τότε το περιστέρι ανταπαντά: «Τα κωλύματα είναι κωλύματα και οι αποτυχίες είναι αποτυχίες». Όπως φαίνεται από το παράδειγμα, πουθενά δεν εξετάζεται το αν ο πόλεμος είναι τελικά νόμιμος και θεμιτός. Λακωνικά, συνοπτικά και απλουστευτικά σχόλια ονομάζονται sound bites. Όταν σε έναν δημόσιο διάλογο (που να αφορά ένα ζήτημα υπό επιχειρηματολογία που πράγματι να χρήζει διαλόγου) οι συνδιαλεγόμενοι εκφέρουν επιχειρήματά που πηγάζουν από τις ίδιες βασικές προϋποθέσεις, αλλά δίνουν την εντύπωση ότι πρεσβεύουν αντίθετες απόψεις, τότε ο διάλογος εμμέσως κατηχεί αυτές τις προκαταλήψεις ως απρόσβλητες αλήθειες, καθιστώντας τις κοινώς αποδεκτά δεδομένα για το εν λόγω ζήτημα.

Η μέθοδος της προπαγάνδας είναι επίσης βασική όσον αφορά και το τι θα σημαίνει «προπαγάνδα» σε κάθε περίπτωση. Ένα μήνυμα δεν πρέπει να είναι απαραιτήτως ψευδές για να αποτελεί προπαγάνδα. Στην πραγματικότητα, τα μηνύματα της σύγχρονης προπαγάνδας δεν είναι κραυγαλέα ψευδή. Ωστόσο, ακόμη και αν το μήνυμα μεταδίδει μόνον «αληθείς» πληροφορίες, αυτές συνήθως περιέχουν φατριακούς προϊδεασμούς και δεν εκθέτουν το μήνυμα με πλήρη και ισορροπημένο τρόπο. Ένα επιπρόσθετο χαρακτηριστικό της προπαγάνδας είναι ό μεγάλος όγκος της. Δηλαδή, ένας προπαγανδιστής μπορεί να προσπαθήσει να επηρεάσει τις γνώμες με το να κάνει το μήνυμά του να ακουστέι σε όσο περισσότερα μέρη γίνεται και όσο πιο συχνά γίνεται. Σκοπός αυτής της προσέγγισης είναι (α) να ενισχύσει τις ιδέες του μέσω επανάληψης και (β) να καταπνίξει όλες τις εναλλακτικές ιδέες.

Στα ελληνικά, η λέξη «προπαγάνδα» φέρει έντονα αρνητική (καθώς και πολιτική) χροιά, μολονότι αυτό δεν ίσχυε πάντοτε.

Διαβάστε και την υπόλοιπη ανάλυση από εδώ: https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%A0%CF%81%CE%BF%CF%80%CE%B1%CE%B3%CE%AC%CE%BD%CE%B4%CE%B1

Όπως βλέπουμε η προπαγάνδα είναι κάτι το “ύπουλο”, μπορεί να χειριστεί τους ανθρώπους, χωρίς οι ίδιοι να το καταλάβουν ή όταν το καταλάβουν να είναι ήδη αργά. Αν και δεν είναι πάντα αρνητική, σαν έννοια, η χρήση της πλέον έχει περιοριστεί στο να ελέγχει με αρνητικό, ύπουλο, κακόβουλο τρόπο τους ανθρώπους, μέσα από τα ΜΜΕ και το Internet. Όπως αναφέρει και παραπάνω, η προπαγάνδα, δεν είναι τελείως ψέμα, αλλά μάλλον κάτι σαν μισές αλήθειες, που βασίζεται στο συναίσθημα για να παρασύρει και να δημιουργήσει εντυπώσεις, κλίμα, αντί-δραση κτλ. Η χρήση της προπαγάνδας, μπορούμε να πούμε ότι έχει ξεκινήσει από τότε που δημιουργήθηκε ο προφορικός λόγος, καθώς ο καθένας που θέλει να επηρεάσει άλλους, την χρησιμοποιεί, άσχετα αν και ο ίδιος δεν το συνειδητοποιεί.

Κάποτε, είχα κάνει μία κοπάνα από το σχολείο και είχα πάει με την παρέα για μπάνιο. Εκεί που καθόμασταν, ήρθαν δύο τύποι με μικρόφωνο και κάμερα και ζήτησαν την βοήθεια μας. Έκαναν ένα ρεπορτάζ για τις μικρο-κλοπές στις παραλίες και ήθελαν κάποιον να παραστήσει ότι ανοίγει και κλέβει μέσα από μία τσάντα. Εμείς νεαροί τότε και μέσα στην χαζομάρα το κάναμε. Άθελα μας, συμμετείχαμε σε μία προπαγανδιστική προσπάθεια. Μπορεί το μήνυμα να ήταν πχ “προστατέψτε τα προσωπικά σας αντικείμενα” αλλά το ρεπορτάζ ήταν κατασκευασμένο. Με την ίδια ευκολία που οι δημοσιογράφοι, μας έβαλαν να παριστάνουμε τα κλεφτρόνια, θα μπορούσαν να κατασκευάσουν ψεύτικες στατιστικές για τα ποσοστά κλοπών κτλ. Τι θα κέρδιζαν από όλο αυτό; Απλά τηλεθέαση, τίποτα παραπάνω. Το αναφέρω αυτό, γιατί είναι/ήταν ένα απλό και εν μέρη αθώο παράδειγμα. Δείχνει όμως πολύ παραστατικά, ότι αυτός που θέλει να κατασκευάσει πληροφορίες και να μετα-χειριστεί το συναίσθημα του τηλεθεατή, δεν θα σταματήσει σε τίποτα, ειδικά αν το κέρδος είναι μεγάλο.

Σήμερα ζούμε ένα άλλο μεγάλο και επικίνδυνο παράδειγμα προπαγάνδας. Προβάλουν συνεχώς κακομοίρηδες μετανάστες μέσα σε άθλιες συνθήκες, για να κάνουν τον τηλεθεατή να τους λυπηθεί και έτσι να δώσει την, ας πούμε, συγκατάθεση του σε hotspots και παραχωρήσεις. Αυτή είναι η μία πλευρά. Ταυτόχρονα υπάρχει και η άλλη, που δείχνει μετανάστες να κάνουν άσεμνες πράξεις, να λένε πχ “θα σας σκοτώσουμε”, προβάλουν το φανατικό ισλαμ κτλ. με σκοπό να προκαλέσουν φόβο. Και οι δύο περιπτώσεις είναι προπαγάνδα. Προβάλλονται τμηματικά και στοχοποιημένα, κομμάτια της κατάστασης και εξαθλίωσης των ανθρώπων, για να παρασύρουν εμάς σε διάφορες πράξεις, είτε θετικές, είτε αρνητικές. Στην προπαγάνδα, δεν θα δεις/βρεις την αλήθεια, όπως είναι. Θα δεις/βρεις, μισές αλήθειες, υπερβολές σε συγκεκριμένα πράγματα, κάλυψη/κρύψιμο/σκέπασμα σε άλλα, με μοναδικό σκοπό να παρασύρουν τον κόσμο και να του δημιουργήσουν το συναίσθημα που θέλουν οι δημαγωγοί/χειριστές/διαφημιστές/πολιτικοί κτλ.

Προπαγάνδα όμως, δεν κάνουν μόνο τα ΜΜΕ. Ακόμα και μία συνομιλία αν κάνετε μέ κάποιο γνωστό και αυτός απλώς “αναμασά”, αυτά που έχει ακούσει, τότε εισπράττετε την προπαγάνδα των ΜΜΕ μέσω του γνωστού σας, όπου εκεί μπορεί και να την αποδεχτείτε, επειδή και καλά, τα είπε ο φίλος σας. Σε οποιαδήποτε πολιτική/θρησκευτική συγκέντρωση αν πάτε, γίνεται προπαγάνδα. Δεν θα ακούσετε πουθενά να σας λένε τα δικά τους αρνητικά σημεία, είτε πρόκειτε για κόμμα, είτε για θρησκεία, αλλά θα εστιάζουν στα αρνητικά των άλλων (κομμάτων/θρησκειών). Αυτό φυσικά δεν είναι η Αλήθεια και πρέπει πάντα να αναζητάμε την αλήθεια και όχι την “αλήθεια” όπως μας βολεύει.

Όλα τα παραπάνω όμως, είναι απλά διαπιστώσεις και αναλύσεις. Λίγο πολύ τα ξέρετε. Το θέμα είναι τι μπορούμε να κάνουμε ώστε να προστατευθούμε. Λίγα πράγματα και δύσκολα. Καταρχάς να ξεκαθαρίσουμε πως 100% προστασία από την προπαγάνδα δεν υπάρχει. Δεν είναι δυνατόν εμείς, να ξέρουμε πάντα και με ακρίβεια ποιο είναι το αληθινό γεγονός/μήνυμα. Ενημερωνόμαστε από τα ΜΜΕ μόνο, οπότε η πληροφόρηση μας, θέλουμε δεν θέλουμε, έρχεται μέσα από το πρίσμα της προπαγάνδας του εκάστοτε καναλιού. Αυτό που μπορούμε να κάνουμε όμως είναι να ορθώσουμε ένα τοίχος προστασίας γύρω μας, που δεν θα αφήνει να περνάν και να μας παρασύρουν προπαγανδιστικές πληροφορίες /δηλώσεις. Το “τοίχος” αυτό, δεν είναι άλλο από τον χαρακτήρα μας, το ήθος μας, η τιμή μας, τα πιστεύω μας.

Αν είμαστε “πραγματικοί” άνθρωποι και πιστεύουμε αληθινά τα ιδανικά/ιδεώδη μας, δεν θα παρασυρθούμε από την προπαγάνδα. Για παράδειγμα. Ακούμε μία είδηση που λέει πως κάποιος σκότωσε την γυναίκα του. Η είδηση από το κανάλι, θα έρθει σίγουρα με πολύ συναίσθημα που μας κάνει να λέμε πχ “σκοτώστε το τομάρι, το κάθαρμα” και να παίρνουμε μέρος σε ένα ας πούμε “κοινωνικό λιντσάρισμα”. Αν όμως είμαστε πραγματικοί άνθρωποι και πιστεύουμε πραγματικά στην δικαιοσύνη και στην αξία της ανθρώπινης ζωής, δεν θα παρασυρθούμε! Θα αφήσουμε την δικαιοσύνη να πράξει τα δέοντα και τέλος.. και αυτό είναι ένα απλό (στα λόγια) παράδειγμα.

Όταν πιστεύουμε σε μία θρησκεία, σε μία φιλοσοφία, σε ένα κώδικα τιμής, αυτό(ς) πρέπει να ορίζει κάθε μας πράξη και απραξία. Δεν μπορούμε να εφαρμόζουμε κατά το δοκούν και συμφέρον πχ την θρησκεία ή τον κώδικα τιμής μας. Αν αφήσουμε τους δημαγωγούς να ελέγξουν τον συναίσθημα μας, είναι σίγουρο πως θα οδηγηθούμε σε πράξεις που αργότερα θα μετανιώσουμε. Αν όμως εφαρμόσουμε αυτό που πιστεύουμε, όχι μόνο θα νιώσουμε καλύτερα που κάνουμε αυτό που πραγματικά πιστεύουμε, αλλά δεν θα αισθανθούμε και ένοχοι, με αποτέλεσμα να μετανιώσουμε για αυτό που κάναμε. Ο λόγος που η προπαγάνδα βρίσκει τρόπο και μας “διαπερνά”, είναι επειδή είμαστε όλοι μας υποκριτές. Δεν πιστεύουμε πραγματικά σε κάτι, αλλά μόνο εκεί και όταν μας συμφέρει. Για αυτό ανέφερα, πως είναι πολύ δύσκολη η προστασία από την προπαγάνδα. Και φυσικά, μεγάλο βάρος έχει το τι είναι αυτό που πιστεύουμε και αν όντως είναι σωστό ή νομίζουμε πως είναι. Για παράδειγμα και οι Ισλαμιστές λένε πως πιστεύουν σε κάτι, αλλά στην πράξη άλλα κάνουν, το ίδιο και οι Χριστιανοί, για να μην τα λέω μονομερώς και κάνω και εγώ προπαγάνδα… 😉

Advertisements