Ένα από τα, ας πούμε, θετικά της κρίσης που περνάμε, είναι ότι έμμεσα διαπιστώσαμε πως έχουμε ξεχάσει πολλά πράγματα, καθώς ο “σύγχρονος” τρόπος ζωής μας έκανε μαλθακούς, μας απομάκρυνε από την Φύση, μας έμαθε νέους τρόπους και ευκολίες, αλλά μας έκανε να ξεχάσουμε τους παλιούς τρόπους.

Καταρχάς να διευκρινίσω πως για μένα, σε οποιοδήποτε τομέα και αν είναι αυτός, πρέπει να ξέρουμε τον βασικό/αρχικό τρόπο που γίνονταν τα πράγματα. Αν είσαι ξυλουργός, δεν γίνεται να μην ξέρεις να χρησιμοποιείς εργαλεία χειρός και βασικές πρακτικές, που τα σύγχρονα μηχανήματα έχουν παραμερίσει. Αν είσαι ραδιοερασιτέχνης, δεν γίνεται να μην ξέρεις τον κώδικα Morse και να επαφίεσε στους σύγχρονους τρόπους επικοινωνίας μόνο. Δεν γίνεται να είσαι ορειβάτης/πεζοπόρος και να μην ξέρεις να χειρίζεσαι πυξίδα, παρά μόνο το GPS. Ούτε γεωργός χωρίς να γνωρίζεις πως να κρατάς σπόρους, αλλά να εξαρτάσαι από τα φυτώρια. Σκεφτείτε κάποια στιγμή λόγω της εξέλιξης της τεχνολογίας να μην είναι αναγκαίο να περπατάμε, αφού θα έχουμε όλοι mini οχήματα… μπορεί το παράδειγμα να σας φαίνεται γελοίο και όμως στα παραδείγματα που ανέφερα καθώς και σε άλλες περιπτώσεις αυτό έχει συμβεί, μάλιστα σε τέτοιο βαθμό που ίσως δεν το καταλαβαίνουμε.

Στην ελληνική μυθολογία, κατά τον Ησίοδο, η Λήθη ήταν θυγατέρα της Έριδας και προσωποποίηση της λήθης, δηλαδή της λησμονιάς και της αγνωμοσύνης. Τη θεωρούσαν μία από τις Ναϊάδες Νύμφες. Σύμφωνα με ορισμένες πηγές, η Λήθη ήταν η μητέρα των τριών Χαρίτων.

Από τη Λήθη πήραν το όνομά τους μία πηγή και ένας από τους πέντε ποταμούς του `Αδη, από τα ύδατα του οποίου έπιναν οι κατερχόμενοι νεκροί για να λησμονήσουν το παρελθόν, την επίγεια ζωή τους. Τον ποταμό Λήθη παρίσταναν ως ένα γέροντα που κρατούσε στο ένα χέρι υδρία και στο άλλο κύπελλο.

Ο Πλούταρχος αναφέρει ότι υπήρχε βωμός της Λήθης στο Ερέχθειο των Αθηνών. Επίσης, στη Βοιωτία υπήρχε κοντά στο Μαντείο του Τροφωνίου η πηγή της Λήθης, όπως και η πηγή της Μνημοσύνης. Οι αρχαίοι πίστευαν ότι η Λήθη ήταν αδελφή του Θανάτου και του Ύπνου.

Λήθη λοιπόν. Γνώσεις, παραδόσεις, τεχνικές, αλήθειες, έχουν ξεχαστεί ανεπιστρεπτί. Αλλιώς οι αρχαιολόγοι δεν θα είχαν δουλειά. :) Προσπαθούν μέσα από ανασκαφές και ευρήματα, να ξανα-ανακαλύψουν χαμένες πληροφορίες και παραδόσεις. Παράδοση σημαίνει, δείνω (παραδίδω) κάτι σε κάποιον άλλο για να το συνεχίσει και ο ίδιος με την σειρά του, να το δώσει σε άλλους. Κάπου εκεί λοιπόν, η αλυσίδα “έσπασε”. Κάποιος δεν κατάφερε να παραδώσει ή κάποιος δεν αποδέχτηκε αυτή την “κληρονομιά”, με αποτέλεσμα αυτή η συνέχεια να σταματήσει. Μιλώντας πάντα για τον τομέα μου, θα σας παραθέσω ορισμένα παραδείγματα και απορίες. Το πρόβλημα όμως της λήθης των νέων γενιών είναι πολύ βαθύτερο.

Αν κάνετε μια “βόλτα” από διάφορους ιστοτόπους που ασχολούνται με πεζοπορία/ορειβασία, θα πάρετε το μήνυμα ότι τα μονοπάτια της υπαίθρου χάνονται. Καθώς όλο και λιγότεροι ασχολούνται με την Φύση, την κτηνοτροφία, την φυσιολατρεία, δεν υπάρχει κανείς για να “επαναχαράξει” αυτά τα μονοπάτια. Οι προσπάθειες των συλλόγων δεν αρκούν και επικεντρώνονται σε βασικούς κορμούς μονοπατιών. Όμως υπάρχουν τόσα άλλα που τα γνώριζαν μόνο ντόπιοι κάτοικοι, οι οποίοι καθώς πεθαίνουν παίρνουν μαζί τους αυτή την γνώση. Μονοπάτια αστείρευτου κάλους και σημασίας. Μονοπάτια με ιστορία από την Αρχαία Ελλάδα, συνδεδεμένα με την παράδοση μας, που όμως δεν καταφέρνουν να ξεφύγουν από τα χέρια της Λήθης. Σαν να μην έφτανε μόνο αυτό, αρκετές φορές, με το πέρασμα του χρόνου, αλλάζουν οι ονομασίες των τόπων, κάνοντας ακόμα δυσκολότερο το έργο λίγων να αναβιώσουν αυτό το κομμάτι της Ιστορίας.

Τα μονοπάτια της Ελλάδας και τα μέρη που συνέδεαν αυτά, είναι η Ιστορία μας. Εξαιτίας ενός μονοπατιού χάθηκε η μάχη στις Θερμοπύλες, εξαιτίας πολλών μονοπατιών κερδήθηκε η επανάσταση του ’21 και διώχθηκαν οι Γερμανοί. Όλοι σήμερα, λίγο-πολύ έχουμε πει την φράση “αν γίνει κάτι, θα πάρουμε τα βουνά…”, καθώς όλο και πιο πολύ τα γεγονότα και οι εξελίξεις μας κάνουν να ανησυχούμε. Και εγώ θα πω… “που πας ρε Καραμήτρο;” Ας αφήσουμε το θέμα εξοπλισμού και αντοχής που χρειάζεται κανείς για να “πάρει” τα βουνά και ας επικεντρωθούμε στον τομέα της πλοήγησης. Πως θα κινηθεί κάποιος στα βουνά, όταν όλη την μέρα είναι στον καναπέ; Πως θα ξέρει που είναι οι πηγές ή μέρη απόμερα για να κρυφτεί; Το να πάρεις ένα χάρτη και μια πυξίδα, την τελευταία στιγμή, δεν λέει τίποτα. Ένα εκατοστό να κάνεις λάθος στον χάρτη, έχεις φύγει χιλιόμετρα μακριά, σε ανώμαλο έδαφος, χωρίς να το καταλάβεις. Οπότε θα πρέπει να έχεις “τριφτεί” στο μέρος που θες να πας. Να ξέρεις τα σημάδια, να έχεις σωστό “εσωτερικό προσανατολισμό”. Με ένα κοίταγμα της περιοχής να ξέρεις που πηγαίνεις. Συνεπώς ή κάτσε και κοιμήσου (αν)ήσυχος στον καναπέ ή πάρε μια γκλίτσα και βγες έξω τώρα, όσο έχεις καιρό. Το λιγότερο, θα βρεις μια ψυχική γαλήνη από την ομορφιά των τοπίων και θα έχεις καλή φυσική κατάσταση. Μιλώντας προ ημερών με κάποιον παλαιότερο, μου έθεσε ένα ρητορικό ερώτημα, για αυτόν, σχετικά με τα καρποφόρα δέντρα που υπάρχουν σε δρόμους και μονοπάτια. Ίσως να το έχετε παρατηρήσει ότι σε ορισμένους επαρχιακούς δρόμους που χρησιμοποιούνταν από παλιά, κατά μήκος βρίσκονται πολλά καρποφόρα δέντρα. Συνήθως αμυγδαλιές, καρυδιές και γκόρτσιες (αγριοαχλαδιές). Πως “έτυχε” και βρέθηκαν αυτά τα δέντρα στους δρόμους; Πέρναγε κάποιος περιπατητής και καθώς έτρωγε καρπούς τους πέταγε και “έπιασαν” ή το έκαναν εσκεμμένα ορισμένοι, ώστε να υπάρχει ένα τρόφιμο/σνακ για αυτούς που ταξιδεύουν από μακριά; Όπως και να έχει, αυτά τα δέντρα πλέον αργοπεθαίνουν ή γίνονται άγρια και δεν έχουν καρπούς και καθώς δεν προσφέρουν, τα κόβουν για να μεγαλώσουν το χωράφι με της ελιές. Αυτή η απλή πράξη του να φυτέψεις ένα δέντρο στην άκρη του δρόμου, προσέφερε τροφή σε αυτούς που την χρειάζονταν και αποτελούσε, ας πούμε μια κρυφή παράδοση, αφού θεωρείτο αυτονόητο και γινόταν ακούσια. Πόσοι το κάνουν σήμερα; Αντ’ αυτού “ανακαλύψαμε” την αναδάσωση, όπου φυτεύουμε συνήθως δασικά δέντρα και όχι καρποφόρα.

Προσπαθώντας να βρω πληροφορίες με την επιβίωση και το bushcrafting για το blog και το forum, διαπίστωσα ότι πολλές πληροφορίες σχετικά με την διαβιώση γενικότερα, είναι πολύ δύσκολο να τις βρεις πλέον και με τον καιρό θα εξαφανιστούν. Αφήστε δε, που παρόλο σαν Έλληνες έχουμε τόσο μεγάλη ιστορία και λατρεία για την Φύση, δεν υπάρχουν αναφορές για το πως ζούσαν τότε και πως έκαναν/έφτιαχναν διάφορα πράγματα. Έχω βρει τρόπους ανάμματος φωτιάς από αναφορές σε Ινδιάνους, Αιγύπτιους, Σκανδιναβούς και όμως για Έλληνες, δεν υπάρχει κάτι. Δεν άναβαν φωτιά; Όχι, αλλά οι πληροφορίες αυτές επειδή δεν τις καταγράφουμε και δεν τις διαδίδουμε χάνονται ή παραμένουν “σφραγισμένες” σε βιβλία που διαβάζουν λίγοι, που λόγω επαγγέλματος ίσως ασχολούνται παραπάνω με το θέμα. Είναι δυνατόν να ψάχνουμε στο Internet, ποια είναι τα βρώσιμα χόρτα της Ελλάδας; Θα έπρεπε να μας τα έχουν ήδη δείξει οι γονείς μας και αν το έχουν κάνει, έχουμε την υποχρέωση να τα μάθουμε και όχι να γυρνάμε το κεφάλι θεωρώντας ότι δεν μας χρειάζονται, αφού υπάρχει η λαϊκή και το super market. Ήρθε και πάλι ο καιρός που μας χρειάζονται τέτοιες πληροφορίες και δεν τις βρίσκουμε. Σε μια συζήτηση προ ημερών για το γάλα, ανέφερα στην παρέα ότι από το γάλα παλιά έφτιαχναν κουμπιά (καζεΐνη) και εκτός ότι με κοίταξαν περίεργα, αμέσως μετά διαπίστωσα ότι άλλαξε η στάση τους απέναντι μου. Με θεώρησαν τρελό, παράξενο, δεν ξέρω… δεν κατάλαβαν όμως ότι αυτοί ήταν που έκαναν το λάθος και προσπέρασαν μια γνώση, μια παράδοση, που ίσως αργότερα θα την ψάχνουν στο Internet για να την βρουν, όπως ψάχνουμε σήμερα όλοι για σαπούνια και βότανα.

Θα πείτε, ότι πολλές από αυτές τις γνώσεις έχουν εξαφανιστεί επειδή πλέον δεν μας χρειάζονται. Και εγώ ερωτώ, ποιός είναι αυτός που κρίνει τι μας χρειάζεται και τι όχι; Όχι εμείς πάντως… η ζωή όπως μας τα φέρει. Γιατί δηλαδή είστε αυτή την στιγμή σε αυτό το blog/forum και αναζητείτε πως έφτιαχναν παλιά πχ προζύμι ή σαπούνι; Και πόσα άλλα πράγματα που έχουν χαθεί στο πέρασμα του χρόνου, για τα οποία δεν γνωρίζουμε. Όχι μόνο στον τομέα της διαβίωσης, άλλα σε όλα τα επίπεδα γνώσεων. Πόσες βιβλιοθήκες κάηκαν παλαιότερα σε πολέμους, πόσα χρόνια σκοταδισμού ζήσαμε τον Μεσαίωνα, πόσα βιβλία κάηκαν στον Β’ ΠΠ, πόσα μνημεία καταστράφηκαν σε όλη την ιστορία μας. Είναι δυνατόν να θεωρούμε ότι μπορούμε να αναπληρώσουμε τόση γνώση μέσα στα λίγα χρόνια της “Αναγέννησης”; Ή να θεωρούμε ότι επειδή έχουμε την σημερινή τεχνολογία είμαστε καλύτερα; ξέρουμε περισσότερα; Κάποτε ο Αινστάϊν απαντώντας στο ερώτημα με τι όπλα θα πολεμάμε στον Γ’ ΠΠ, αυτός απάντησε “δεν ξέρω με τι όπλα θα πολεμάμε στον Γ’ ΠΠ, αλλά στον Δ’ ΠΠ θα πολεμάμε σίγουρα με τις πέτρες”. Δεν είναι αναγκαίο να γίνει ένας πόλεμος παγκοσμίου επιπέδου, μετά από οποιοδήποτε πόλεμο, σίγουρα χάνονται γνώσεις, έθιμα, παραδόσεις και ο πολιτισμός μας υποβαθμίζεται.

Διαβάζουμε την Οδύσσεια στο σημείο με τους Λωτοφάγους και φανταζόμαστε ημίγυμνους να τρώνε από τα δέντρα, να χορεύουν στην Φύση και να τραγουδούν. Δεν καταλαβαίνουμε όμως, ότι εμείς οι ίδιοι είμαστε οι Λωτοφάγοι, όπου τρώμε τον Λωτό της δήθεν ανάπτυξης και τεχνολογίας, αφήνωντας να ξεχαστούν οι σχέσεις μας με την παράδοση και την Φύση. Υπερβολικός; ίσως. Αλλά νομίζω πως επαληθεύομαι και δικαιώνομαι από τα όσα ζούμε σήμερα, που έχουμε πέσει σε κατάσταση αφασίας, μην ξέρωντας τι να κάνουμε και προσπαθώντας μέσα από αναρτήσεις σε blog, να ανακαλύψουμε πως θα αποκτήσουμε την αυτάρκεια μας. Την ελευθερία μας, στην ουσία. Άρα, είμαστε ή δεν είμαστε Λωτοφάγοι;

Αυτό δεν σημαίνει ότι θα πρέπει να γίνουμε προγονόπληκτοι και να πούμε όχι στο μέλλον. Αλίμονο. Κάθε γενιά θα πρέπει να κοιτά μπροστά προς το καλύτερο, όχι όμως χάνοντας τις ρίζες της, την παράδοση της. Και παράδοση δεν είναι μόνο το κλαρίνο, η φουστανέλα και το παπάκι που πάει στην ποταμιά. Παράδοση είναι η προστασία του περιβάλλοντος κάθε στιγμή, όχι με το να κάνουμε μια αναδάσωση το εξάμηνο για να δείξουμε και να δειχτούμε. Παράδοση είναι να μάθουμε τον τόπο μας, τα μνημεία μας, την ιστορία μας. Δεν είναι δυνατόν τα 14χρονα να ξέρουν τον Παρνασσό, λόγω του χιονοδρομικού και της Αράχωβας και να μην γνωρίζουν τον Όλυμπο, τον Ελικώνα και την ιστορία που έχουν αυτές και άλλες περιοχές της Ελλάδας. Όπως λέει μια Γιαπωνέζικη παροιμοία “το ένα μάτι στο παρελθόν, το άλλο στο μέλλον”.

Αυτό που γίνεται σήμερα, έχω την εντύπωση πως δεν πρέπει να έχει επαναληφθεί στην Ιστορία της ανθρωπότητας ολόκληρης, όχι σε τόσο μεγάλο βαθμό. Ανέκαθεν ο κάθε κατακτητής, προσπαθούσε να σβήσει την ιστορία του κατακτημένου και να του περάσει την δική του, ώστε να χάσει την ταυτότητα του. Σε λίγες περιπτώσεις αυτό έγινε με επιτυχία, σε μικρό βαθμό όμως, καθώς ο κατακτημένος αντιδρούσε και δεν υπόκυπτε. Σήμερα όμως, χωρίς να γίνεται πόλεμος, χωρίς να είμαστε κατακτημένοι παραδίδουμε και διαγράφουμε την ιστορία μας και τις παραδόσεις μας, χωρίς δεύτερη κουβέντα. Που είναι οι Ινδιάνοι της Αμερικής; αφού σφαγιάστηκαν ήρθε ο Αμερικάνικος τρόπος ζωής και τους ενσωμάτωσε σε ένα νέο τεχνολογικό κόσμο. Που είναι οι Αιγύπτιοι με την ιστορία τους, τις ανακαλύψεις τους στην Ιατρική, τα μαθηματικά, την αστρονομία, αλληλοσκοτώνται μεταξύ τους στο όνομα της Δημοκρατίας/Ελευθερίας. Οι Ιάπωνες που είχαν μια τρομερή σχέση με την Φύση και την παράδοση, έχουν εγκλωβιστοί μέσα σε πόλεις τερατουργήματα, βλέποντας manga/hentai, αγοράζωντας οτιδήποτε ηλεκτρονικό gadget βγαίνει και υιοθετώντας τον “Δυτικό” τρόπο ζωής. Μια από τα ίδια και οι Κινέζοι, όπου στο όνομα της οικονομικής ανάπτυξης, ισοπεδώνουν τεράστιες εκτάσεις, εκτρέπουν ποταμούς και παρομοίως “φυλακίζονται” και αυτοί σε τσιμεντούπολεις με τόσο καυσαέριο που χρειάζονται μάσκες, για να κυκλοφορήσουν. Τέλος… που είναι οι Έλληνες; Αυτοί που εξυμνούσαν την Φύση και έδωσαν τον Πολιτισμό σε όλους τους άλλους; Είμαστε πλέον καταρακωμένοι, με το χαμόγελο να έχει εξαφανιστεί από τα χείλη μας και το μόνο που μας έχει απομείνει είναι φωτογραφίες από την Μύκονο και ένα παρατημένο όχημα στο δρόμο.

Όταν ένα έθνος βρίσκεται σε πτώση, όταν μια κοινωνία καταρρέει, μια παράμετρος μπορεί να βρεθεί πάντα: έχουν ξεχάσει από πού έρχονται. Έχουν χάσει επαφή με αυτό που τους ένωσε στην αρχή.

Carl Sandburg, 1878-1967, Αμερικανός ποιητής

Όπως αναφέρω στην αρχή, οι Αρχαίοι Έλληνες θεωρούσαν την Λήθη, αδελφή του Θανάτου και του Ύπνου. Όχι άδικα, αφού η λήθη, δημιουργεί “ανθρώπινα ζόμπι” που τριγυρίζουν μάταια, χωρίς σκοπό και προορισμό… όχι άδικα η Λήθη, μπορεί να θεωρηθεί χειρότερη και από τον Θάνατο. Γι’ αυτό χρειάζεται να περισώσουμε ότι έχει απομείνει. Αν εμέις σήμερα, ψάχνουμε στο Διαδίκτυο για παλιές γνώσεις, σε μερικά χρόνια αυτές θα έχουν εξαφανιστεί και τα σημερινά παιδιά των 5-6 χρονών (να μην πω και μεγαλύτερα), θα έχουν χάσει την επαφή με τον τόπο τους, θα εξαρτώνται από τα πολυκαταστήματα, δεν θα γνωρίζουν μια τέχνη… με άλλα λόγια, θα γίνουν οι τέλειοι υπηρέτες ενός συστήματος που τους θέλει σκλάβους, χωρίς ιδέες για το μέλλον, αλλά να πασχίζουν καθημερινά για το μεροκάματο και το ψωμί. Και να είστε σίγουροι ότι το Διαδίκτυο είναι και αυτό ένας τρόπος για να χαθούν όλες αυτές οι γνώσεις, αφού ένας ιός, ένα τράβηγμα της πρίζας αρκεί για να χαθούν όλα. Πού είναι εκείνο το site που επισκέπτοσταν και γράφατε πριν 5-10 χρόνια; που βρίσκονται οι παλιές σας αναρτήσεις στο Facebook και πόσο εύκολα μπορείτε να τις βρείτε εσείς και άλλοι; Άρα, μην επαφϋεστε στο Internet. Όπως λένε, “τα γραπτά μένουν”.

Advertisements